بیماری افزایش بیش ازحد آهن (هموکروماتوز)

آهن یکی از عناصر ضروری در بدن انسان است. اکثر پزشکان بر این باورند که ازدیاد آهن به ندرت اتفاق می افتد و اگر هم باشد بیشتر جنبه ارثی و ژنتیکی دارد. اما در واقعیت، امروزه ازدیاد آهن بسیار شایع و خطرناک تر از آنچه است که مردم تصور می کنند . دو نوع هموکروماتوز وجود دارد اولیه و ثانویه . هموکروماتوز اولیه یک نقص در ژن هایی که کنترل میزان آهن در بدن شما را از مواد غذایی جذب شده ایجاد می شود . هموکروماتوز ثانویه معمولا در نتیجه بیماری یا شرایطی دیگر که باعث اضافه شدن آهن می شود. امراضی که ازدیاد آهن می تواند فاکتور مهمی در ایجاد آن ها باشد شامل : دیابت، ناراحتی های قلبی، آرتروز، آلزایمر، سرطان، ریزش مو،خشونت و حالات عصبی و... می باشد

ازدیاد آهن چطور بدن را تخریب می کند و باعث ایجاد چه بیماری هایی می شود؟

آهن در بدن با جایگزین شدن به جای سایر فلزات، منجر به اختلال در تولید آنزیم ها و ایجاد بیماری های جسمی و روانی مختلفی می شود، هر فلزی در بدن مثل روی، منگنز، کرم و... در تولید بخشی از آنزیم ها نقش دارد. وقتی میزان آهن زیاد باشد، با جایگزین شدن به جای سایر فلزات باعث اختلال در تولید آنزیم ها و بروز بیماری ها می گردد مانند بیماری دیابت که آهن جایگزین کرم و روی در لوزالمعده شده و سبب کاهش تولید هورمون انسولین می شود و برخی از پزشکان به آن دیابت ازدیاد آهن گویند . .2 التهاب: بعد از آنکه آهن جایگزین فلزات دیگر در بافت های بدن و سبب اختلال در تولید آنزیم ها گردید، حال نوبت به ایجاد التهاب است، آهن به طور مستقیم سبب جذب اکسیژن به خود می شود و وقتی میزان آهن در بافت های بدن زیاد باشد سبب افزایش اکسیژن در بافت های بدن شده که این امر موجب تخریب بافت ها بدن و بروز التهاب می گردد . .3 آهن زیاد تقویت کننده رشد باکتری ها در بدن است . . 4 باعث افزایش خطر ابتلا به سرطان در بدن می شود: ازدیاد آهن باعث ایجاد اختلال در چرخه تولید انرژی می شود و با کاهش مقاومت و سطح انرژی بدن خطر ابتلا به انواع سرطان افزایش می یابد .

راه های تشخیص ازدیاد آهن

طبق تجربه ما، آنالیز مو بهترین روش می باشد که پزشک باید علم و تجربه کافی در این زمینه را داشته باشند. گاهی آنالیز مو نیز به طور مستقیم میزان بار آهن بدن را نشان نمی دهد و باید از توازن سایر فلزات و مواد معدنی در بدن پی به ازدیاد آهن برد . ازدیاد آهن در بدن سبب افزایش تولید رادیکال های آزاد شده که موجب کمبود ویتامین هایی که خاصیت آنتی اکسیدان دارند مانند ویتامین سی، ای و برخی دیگر از ویتامین ها از قبیل B6 و …می شود. کمبود این ویتامین ها در بدن ریزش موها را به دنبال خواهد داشت .از علل ازدیاد آهن که امروزه بسیار شایع است می توان به مصرف بیش از حد گوشت قرمز، تخم مرغ و سایر منابع آن، خوردن مشروبات الکلی، آب پرتقال و یا ویتامین سی همراه با غذا، استعمال تنباکو، مصرف بدون بررسی مکمل های غذایی که حاوی آهن می باشند و … اشاره نمود، همچنین بسیاری از کودکان با ازدیاد آهن به دنیا می آیند دلیل آن هم مصرف بیش از حد منابع آهن در دوران بارداری توسط مادرانشان می باشد

روش های کاهش آهن در بدن :

آهن از فلزاتیست که دفع آن برای بدن بسیار مشکل است، پزشکان معمولاً اهدای خون و یا داروهای شیمیایی که به نام شوینده فلزات سنگین هستند مانند Penicilamine ، Defresal و EDTA را تجویز می کنند .

معایب این روش ها

در اهدای خون آهن فعال و غیر فعالی که فقط در خون می باشد دفع می شود که البته دفع آهن فعال نکته جالبی نمی باشد و معمولاً آدرس درستی به جایی که آهن تجمع پیدا کرده داده نمی شود. همچنین سایر مواد مفید بدن نیز دفع می گردد. در ضمن هموگلوبین و سایر فاکتورهای خونی نیز کاهش می یابد .

شوینده های شیمیایی

این شوینده ها نیز همان مشکلات اهدای خون را به همراه دارند یعنی کاهش آهن فعال و غیر فعال خون همراه با دفع سایر فلزات مفید مانند روی، منگنز و .... ، این داروهای شیمیایی عوارض جانبی شدیدی مانند تخریب کبد و کلیه ها را همراه دارند و استفاده از آن ها به هیچ عنوان توصیه نمی شود

درمان

اولین گام برای کنترل و کاهش میزان آهن در بدن اصلاح برنامه غذایی است :

  • کودکانی که بیش از 3 هفته قبل از موعد مقرر متولد شده اند یا هنگام تولد وزن کمی داشته اند
  • 1. منابع غذایی که دارای بار آهن زیاد می باشند باید از برنامه غذایی حذف شوند، شامل انواع گوشت قرمز، تخم مرغ، تخم آفتاب گردان، مغزها مانند پسته، بادام، گردو و تمامی محصولات تولید شده از آرد گندم و جایگزین کردن مرغ به عنوان منبع پروتئین به جای گوشت قرمز و تخم مرغ
  • 2. حدف مکمل های غذایی که دارای آهن و یا ویتامین سی می باشند و جایگزینی ویتامین سی تزریقی )(IM or IV به جای خوراکی به منظور جبران کمبود این ویتامین در بدن
  • 3. نخوردن آب پرتقال و سایر مواد غذایی که دارای ویتامین سی یا حالت اسیدی هستند همراه با وعده های غذایی
  • 4. جداسازی وعده های غذایی: خوردن غذاهای پروتئینی با سایر غذاها به ویژه با سبزیجات و کربوهیدرات ها سبب افزایش جذب آهن می شود، بدین منظور باید وعده های غذایی پروتئینی بصورت مستقل و جدا خورده شود
  • 5.از دیدگاه ما خوردن چای زیاد با غذا به منظور کاهش جذب آهن روش مناسبی نیست به دلیل اینکه کافئین آن سبب تضغیف غدد آدرنالین و بروز مشکلاتی دیگر و سرانجام حاد تر شدن مشکل ازدیاد آهن می شود و همچنین چایی دارای مقادیر بالای مس می باشد که البته سبب کاهش جذب آهن در روده ها می گردد اما مصرف زیاد آن از طرفی سبب ازدیاد مس در بدن شده که مشکلاتی دیگر برای کبد و متابولیزم بدن به وجود می آورد
  • 6. خوردن دوز و نوع مناسب از مکمل های کلسیم، منیزیم، روی و ... با غذا به منظور کاهش جذب آهن
  • 7.تنظیم سطح سایر مواد معدنی بدن و تقویت فعالیت غدد آدرنالین به منظور تولید بیشتر ferritin و : ceruloplasmin با افزایش انرژی بدن و فعالیت غدد آدرنالین، قابلیت بدن در تولید Ferritin بیشتر می شود تولید ferrtin نیاز مند وجود سطح کافی روی، مس و پروتئین حمل کننده آن ceruloplasmin می باشد که با تقویت فعالیت غدد آدرنالین تولید آن بیشتر می شود، بدین منظور انتخاب دوز مناسب سایر مواد معدنی باید با توجه به آنالیز مو انجام شود. مصرف سرخود مکمل های غذایی ممکن است نتیجه منفی به دنبال داشته باشد، افزایش قابلیت بدن در تولید Ferritin سبب استفاده از آهن غیر فعال که در بدن ذخیره شده است می شود
  • 8.تقویت فعاللیت کبد، کلیه ها و پوست به منظور دفع آهن و سایر فلزات سنگین اضافی، استفاده از سونای اینفرارد و استفاده از گیاهان افزاینده فعالیت صفرا و کبد مانند milk thistle و Dandelion بسیار مفید می باشد .
  • 9.انتخاب دوز و نوع مناسب از شویندهای طبیعی فلزات سنگین که شامل Nac , L-Taurine, Alpha liopic Acid و