آزمایشات معمول برای بررسی کم خونی سنجش میزان ذخایر آهن : Iron Serum, TIBC, Ferritin, Transferrin, CBC. عبارتند از

فریتین

فریتین آزمایشی است که معمولا برای اندازهگیری ذخایر آهن مورد استقاده قرار میگیرد.

اکثر پزشکان با مشاهد میزان کم فریتین برای خانمها قرص آهن تجویز میکنند که در خیلی از موارد یک اشتباه بزرگ است، فریتین پروتئینی است که آهن را به نقاط مختلف بدن حمل میکند تا مورد استفاده قرار گیرد و فقط میزان آهن فعال بدن را نشان میدهد یعنی ممکن است بدن شخص دارای ذخایر زیادی آهن بوده اما کماکان میزان فریتین کم و یا در حد نرمال باشد، دلیل آن هم این است که بدن برای تولید فریتین احتیاج به سایر عناصر و ویتامینها مانند ویتامینهای ب 12 ، ب 6، اسید فولیک، ای، سی و مواد معدنی مانند منگنز، روی و مس و همچنین میزان کافی از هورمونهای غدد تیروئید و فوق کلیوی دارد.

هر گونه عدم توازن در موارد ذکر شده از قابلیت بدن برای تولید فریتین می کاهد، این مشکل بویژه در افراد با متابولیزم کند بسیار شایع است و صرفا انجام آزمایش فریتین میتواند گمراه کننده باشد. در اکثر موارد با تنظیم میزان سایر عناصر و ویتامین ها و افزایش سرعت متابولیزم، بدن شروع به استفاده از آهن ذخیره در خود می کند و میزان فریتین بدون نیاز به مصرف قرص آهن افزایش می یابد. قابل ذکر است امروزه با توجه به تغذیه و نوع زندگی، اکثر افراد با ازدیاد آهن در بدن روبرو می باشند و مصرف قرص آهن برای برخی می تواند بسیار خطرناک باشد.

همچنین در بسیاری از کم خونیها که با نام کمخونی فقر آهن خوانده می شود علت واقعی کمخونی، کمبود آهن نیست بلکه مس زیاد در بدن و یا آهن غیر قابل دسترس میباشد. آهن غیر قابل دسترس یعنی آهن به اندازه کافی در بدن وجود دارد اما بدن نمیتواند از آن استفاده نماید. این نوع کمخونی که به خاطر ازدیاد مس میباشد در آزمایش خون کاملاً شبیه حالتی است که فرد دچار کمبود آهن است، اما علت و نوع درمان آن کاملاً متفاوت میباشد

برای تفسیر صحیح آزمایشات خون و تجویز داروها و یا مکملهای غذایی باید شرح حال کاملی از وضعیت بیمار اعم از نوع تغذیه، قد، وزن، داروها و یا مکملهای غذایی مصرف شده در سالهای گذشته و غیره در اختیار پزشک باشد . داشتن این اطلاعات برای تفسیر آزمایش های خون و آنچه که در بدن فرد در حال اتفاق میباشد الزامی است .

آزمایش سی بی سی, آزمایش خون, نقش پلاکت ها, گلبول های قرمز, هموگلوبین, آر بی سی, گلبول های سفید

سی بی سی

سی بی سی CBC جز آزمایش های متداول و مهم خون می باشد و تقریبا در کنار سایر آزمایش ها همیشه تجویز و بررسی می گردد. در این آزمایش اجزاء تشکیل دهنده خون مانند گلبول های سفید، قرمز، پلاکت ها و فاکتورهای تشکیل دهنده آن ها بررسی می شوند

این آزمایش می تواند به تشخیص برخی از بیماری ها مانند کم خونی، عفونت و یا التهاب، خون ریزی داخلی، بیمارهای مرتبط با انعقاد خون، سرطان ها و همچنین به بررسی وضع سلامت عمومی بدن و یا اثرات مخرب درمان هایی که گلبول های خون را تحت تاثیر قرار می دهند مانند شیمی درمانی کمک کند .

نوع نادری از كم خونی است و زمانی بروز می كند كه بدن به اندازه كافی گلبول قرمز تولید نمی كند .از آنجا كه این امر بر گلبول های سفید نیز تأثیر می گذارد، خطر عفونت ها و خونریزی های غیر قابل توقف افزایش می یابد .این حالت، دلایل مختلفی دارد كه عبارتند از:

WBC:

تعداد گلبول های سفید خون است، گلبول های سفید خون وظیفه دفاع در برابر ویروس ها، باکتری ها و سایر عوامل مخرب را دارند. نام کامل آن White blood cell count می باشد

علل کاهش آن ها: بیماری های مرتبط با مغز استخوان و نقص در سیستم ایمنی بدن، عفونت های شدید، اچ آی وی (HIV) ، کمبود عناصر مس و روی و غیره سبب کاهش تعداد گلبول های سفید در خون می شوند

علل افزایش آن ها: عفونت به ویژه عفونت هایی که عامل آن ها باکتری و ویروس باشد، التهاب، آلرژی، سرطان خون، استرس و فعالیت های بدنی سنگین از عواملی می باشند که سبب افزایش گلبول های سفید در خون می شوند

گلبول های سفیده شامل انواع مختلفی می باشند که هر یک برای دفاع از بدن در برابر عوامل مختلفی وظیفه ایفا می کنند و شامل :

نوتروفیل ها (Neutrophils) ، لنفوسیت ها (Lymphocytes) ، مونوسیت ها (Monocytes) ، ائوزینوفیل ها (Eosinophils) و بازوفیل ها (Basophils) می باشند، در گزارش آزمایش سی بی سی در پایین قسمت WBC( تعداد گلبول های سفید( میزان و درصد آن ها درج می شود

RBC:

آر بی سی نشان دهنده تعداد گلبول های قرمز است و نام کامل آن Red blood cell count می باشد

علل کاهش آنها: کم خونی، کمبود ویتامین های ب 12 ، ب 6 و فولیک اسید، کمبود آهن، کمبود یا ازدیاد مس، مشکلات مغز استخوان، التهاب، مشکلات کلیوی، مصرف طولانی مدت آسپرین .

علل افزایش آن ها: کم آبی بدن، مشکلات ریوی، استعمال دخانیات، وجود تومور در کلیه ها و یا سایر اندام ها که سبب افزایش تولید اریتروپویتین می شود

HB:

هموگلوبین پروتئینی است که وظیفه حمل اکسیژن از ریه به سایر اندام های بدن را ایفا می کند. کمبود آن نشانه ای از کم خونی و ازدیاد آن نشانه غلظت خون می باشد و نام کامل آن Hemoglobin است .

علل کاهش آن: کم خونی، کمبود عناصر آهن یا مس، ازدیاد مس، کمبود ویتامین های ب 6 ، ب 12 ، فولیک اسید و ویتامین ای .

HCT:

هماتوکریت نشان دهنده درصد گلبول های قرمز نسبت به حجم خون می باشد و می بایست با سایر فاکتورهای خون مانند RBC و Hb مورد بررسی قرار گیرد و نام کامل آن Hematocrit است

MCV:

ام سی وی نشان دهنده اندازه متوسط گلبول های قرمز خون می باشد و نام کامل آن Mean corpuscular volume است

MCH:

ام سی اچ به معنی میزان متوسط حمل اکسیژن توسط هموگلوبین به درون گلبول قرمز خون می باشد)به زبان ساده تر میزان اکسیژن موجود در خون( و نام کامل آن Mean corpuscular hemoglobin است .

MCHC:

بیانگر درصد هموگلوبین موجود در داخل گلبول قرمز است و نام کامل آن Mean corpuscular hemoglobin concentration می باشد

علل افزایش آن: استعمال دخانیات، آلودگی هوا و کمبود اکسیژن و غیره

RDW:

بیانگر گستره توزیع گلبول های قرمز است و نام کامل آن Red cell distribution width می باشد

Platelets

پلاکت ها نقش مهی در انعقاد خون ایفا می کنند به عنوان مثال زمانی که دست شما زخم و دچار خونریزی می شوید این پلاکت ها هستند که موجب انعقاد خون و جلوگیری از خونریزی می شوند، میزان کم آن ها موجب کند شدن سرعت انعقاد خون و طولانی شدن زمان خونریزی می شود و میزان بالای آن ها ممکن است سبب انعقاد خون به طور ناخواسته در اندام هایی شود که نباید این اتفاق رخ دهد به عنوان مثال کسانی که دارای میزان بالایی پلاکت می باشند ممکن است دچار لخته خون در عروق و سکته قلبی یا مغزی شوند

علل کاهش آن ها: عفونت های ویروسی مانند مونونوکلئوز، سرخک، هپاتیت، مصرف برخی از داروها از قبیل استامینوفن، کویندین و غیره، اختلالات سیستم ایمنی، سرطان خون و یا غدد لنفاوی، شیمی درمانی و پرتو درمانی

علل افزایش آن ها: وجود برخی از سرطان ها مانند: ریه، دستگاه گوارش، سرطان پستان، تخمدان، بیماری آرتریت روماتوئید، التهاب روده ها و لوپوس، کم خونی فقر آهن، کم خونی همولیتیک و غیره

MPV:

نشان دهنده اندازه پلاکت ها می باشد و نام کامل آن Mean platelet volume است

PDW:

بیانگر گستره توزیع پلاکت ها می باشد و نام کامل آن Platelet distribution width است

نکته: بعضی از فاکتورهای ذکر شده ممکن است به دلایلی غیر از وجود بیماری برای مدت کوتاه و بطور موقت کاهش یا افزایش یابند، این دلایل عبارتند از عادات ماهانه در خانم ها، حاملگی، انجام ورزش های سنگین، مصرف داروهای استروئیدی، استرس و فشارهای شدید روحی، دوران نقاهت بعد از انجام جراحی، تب و سرماخوردگی، بی خوابی برای مدت طولانی و غیره، که البته بعد از اینکه بدن در حالت عادی قرار گیرد میزان این فاکتورها باید به حالت نرمال برگردند . ناشتا بودن برای انجام این آزمایش نیاز نمی باشد

(جدول تفسیر آزمایش کم خونی)